Sinds 1998 staan de Vlaamse middeleeuwse begijnhoven op de UNESCO werelderfgoedlijst. In Kortrijk bezochten wij onlangs het begijnhof St. Elisabeth. Het is ook het begijnhof van de in 2013 overleden Marcella Pattyn de laatst levende bagijn ter wereld. Ze woonde er maar liefst een halve eeuw. ‘Niemand wil het nog worden’

Bijna niets is zo Vlaams als de de Vlaamse begijnhoven. Altijd in de buurt van een groot marktplein met een puntige kerk, een middeleeuws stadhuis en café’s met aardige Vlamingen en Belgische biertjes die nergens zo lekker smaken als in Vlaanderen.

Zelfstandige vrouwen

Maar laten we met het begin beginnen. Wat waren begijnen ook al weer? Wel, begijnen waren alleenstaande, ongehuwde zelfstandige vrouwen die hun leven aan God wijdden maar zich niet – zoals nonnen- terugtrokken in een afgelegen klooster maar zich organiseerden in woongemeenschappen midden in de stad. De begijnhoven dus.

Welzijnswerk

In tegenstelling tot nonnen mochten begijnen ook uittreden. Bijvoorbeeld om te trouwen. Vaak zorgden de begijnen voor elkaar en zetten zij zich in voor de kwetsbare medemens. Vergelijkbaar met wat we nu welzijnswerk noemen. De begijnhoven boden de vrouwen zelfstandigheid, veiligheid en onafhankelijkheid.

Vrouwenoverschot

De eerste begijnhoven werden in de de 13e eeuw opgericht. Die in Kortrijk in 1238. In een periode van vrouwenoverschot als gevolg van oorlogen waarin mannen vroeg sneuvelden.

Johanna van Constantinopel

Oprichtster van het begijnhof in Kortrijk was Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen en Henegouwen. Ze had er al een enerverend leven en twee huwelijken opzitten, toen ze rond haar veertigste het begijnhof in Kortrijk startte.

Haar standbeeld staat sinds eind negentiende eeuw direct achter de ingang van het begijnhof. Niet te missen.

Veldslagen en plunderingen

Het huidige begijnhof telt 41 huisjes. Ik schrijf ‘huidig’ omdat het hof regelmatig door oorlogen, veldslagen en plundering is verwoest. Zoals in 1302 tijdens een veldslag tussen Vlaanderen en Frankrijk en in 1684, tijdens de veldslag bij Westrozebeke. Eveneens een slag tussen Vlamingen en Fransen.

De genoemde 41 huisjes zijn dan ook gebouwd in de jaren na de laatst genoemde slag in 1684 en zijn dus ruim 300 jaar oud.

Marcella Pattyn

In oktober 1960 verhuisde de laatste begijn, Marcella Pattyn, naar het en begijnhof in Kortrijk. De in Congo geboren blinde en muzikale Pattyn woonde bijna een halve eeuw en overleed in 2013 op 92-jarige leeftijd in een bejaardentehuis in Kortrijk.

Met haar overlijden kwam na 800 jaar ook een einde aan het ‘begijnen’ tijdperk. ‘Triest’ aldus Pattyn kort voor haar overlijden toen ze – als enige levende begijn ter wereld – zoals in onderstaande video is te zien werd gedecoreerd als ‘levend’ cultureel erfgoed. ‘Niemand wil het nog worden’. Net als de oprichtster Johanna van Constantinopel werd ook zij – in 2001- met een standbeeld vereerd. Daar in Kortrijk.

UNESCO Werelderfgoed

In 1998 werden de Vlaamse begijnhoven, en dus ook die in Kortrijk, toegevoegd aan de UNESCO Werelderfgoed lijst en is daarmee een van de 16 Belgische UNESCO werelderfgoederen. En een van de 29 in de Benelux. NB: lees hier mijn eerdere blog over het begijnhof in Turnhout.