Vorige maand keerde ik na 23 jaar terug naar het Finse Suomenlinna. De eilandengroep was eeuwenlang een belangrijk bolwerk in de verdediging van achtereenvolgens Zweden en Rusland en speelde een belangrijke rol in de onafhankelijkheid van Finland. Suomenlinna is een paradijs voor liefhebbers van de Europese geschiedenis en staat sinds 1991 op de UNESCO werelderfgoedlijst.

Ieder kwartier vaart er een pont af en aan vanaf het marktplein aan de haven in Helsinki naar Suomenlinna en terug. Een kaartje kost € 3,50 maar omdat je ook terug moet en het openbaar vervoer in Helsinki uitstekend is, kan je het beste een dagticket kopen voor € 10,50 per dag.

Suomenlinna bestaat uit zes eilanden met een totale grootte van 210 hectare. De ferry meert aan bij het eiland Iso Mustassaari. Het is ook mogelijk om vanaf het ietsje verderop gelegen Katajanokka te nemen.

Eilanden en brug

Het is een kwartiertje varen, onderweg passeer je diverse kleine onbewoonde eilandjes en beboomde zandbulten met niet te onthouden namen als Valkosaari, Ryssänsaari, Puolimatkansaari en Lonna. Als het weer meezit, zie je, zoals wij, in de verte de imposante Kruunuvuorensilta brug. Lees verder na de foto’s.

Van drietalig naar tweetalig

Finland is tweetalig: Fins en Zweeds. Straat- en plaatsnamen hebben daarom vaak dubbele namen en in 2003 zag ik zelfs nog straten met straatnaamborden in drie talen. Naast Fins, Zweeds ook Russisch. Suomenlinna had tot 1917 een Zweedse naam: Sveaborg. Lees verder na de foto.

De Russische straatnaamborden zag ik nu niet meer maar het is een mooi bruggetje naar de recente Finse geschiedenis en die van Suomennlina, die één op één met elkaar verbonden zijn. Dus vanaf nu opletten. Zet je schrap voor een interessant hoofdstuk in de Europese geschiedenis. Lees verder na de foto

Russische aanval. Suomenlinna geeft zich niet gewonnen.

Voor die geschiedenis en het verhaal van Suomenlinna moeten we – om te beginnen- terug naar 1748. Toen Finland, net als de Baltische staten, nog onderdeel was van het Zweedse Koninkrijk en Koning Frederik aan architect Augustin Ehrensvärd de opdracht gaf om een vesting te ontwerpen op Suomennlina. Dat was niet zonder reden. Lees verder na de foto

De bouw van een vesting was een reactie op de toenemende Russische dreiging en sterkere positie van het Russische Sint-Petersburg, aan de overkant van de Oostzee. Lees verder na de foto

Inval in 1808

De angst voor een Russische aanval op toenmalig buurland Zweden hing al tientallen jaren lang in de Oostzeese lucht. Toch duurde het nog zestig jaar voor het zover was. Tot 2 maart 1808 om precies te zijn.

Op die dag vielen Russische troepen Helsinki (in het Zweeds: Helsingfors) binnen. Ze ondervonden weinig tegenstand. Binnen een dag was de stad ingenomen. Lees verder na de foto’s

Van Zweedse Koning naar Russische Tsaar.

De snelle overgave gold niet voor Suomenlinna. De ruim vierduizend daar gelegerde Zweeds/Finse soldaten gaven zich echter minder snel gewonnen en gaven zich pas begin mei over.

Een overgave die uiteindelijk ook het einde betekende van zes eeuwen Zweedse overheersing en het begin van een eeuw waarin de Russische Tsaar over Finland heerste. Net als voor de Zweden was Suomenlinna ook voor de Russen een strategisch belangrijke plek. De Tsaar bouwde er forten en kazernes bij en zelfs een ziekenhuis. Lees verder na de foto’s.

Dreiging van Fransen en Engelsen

In het midden van de negentiende eeuw was Suomenlinna uitgegroeid tot een indrukwekkend bastion met zes kilometer aan vestingmuren en meer dan 100 duizend Russische soldaten die weerstand moesten bieden aan dreigende en gevreesde aanvallen van vijandige staten. Zoals Frankrijk en Engeland.

Want was het vijftig jaar eerder de Zweden die een Russische aanval op Suomenlinna vreesden. Nu waren het de Russen op hun beurt die een Engelse en/of Franse aanval op het bolwerk vreesden.

En ook dit keer bleek de vrees en dreiging gegrond. In augustus 1855 werd Suomenlinna dagenlang gebombardeerd door Franse en Britse troepen. Zonder succes. Alhoewel de bouwwerken op Suomenlinna aanzienlijke schade opliepen en er 60 doden vielen, weerstonden de Russen op Suomenlinna de aanvallen en bleef de eilandengroep in Russische handen. Lees verder na de foto’s.

Onafhankelijk Finland. Van Sveaborg naar Suomenlinna

We maken weer een stap vooruit van vijftig jaar. Naar 1905. Na de eerste grote landelijke opstand tegen de Tsaar on dat jaar, brak – net als op veel andere plekken in Rusland- ook op Suomenlinna een grote muiterij uit.

Muiterijen en een landelijke opstand die, zoals bekend, de opmaat waren van de grote Russische revolutie en de machtsovername van de communisten in 1917. En die het Finse parlement aangreep om Finland in november 1917, met toestemming van de nieuwe machtshebbers in Rusland, onafhankelijk te verklaren. En de naam van de strategische eilandengroep Sveaborg te wijzigen in Suomenlinna (Fins Kasteel).Lees verder na de foto

Rode krijgsgevangenen en hongersnood

Na de onafhankelijkheidsverklaring volgde begin 1918 een maandenlange bloedige Finse burgeroorlog tussen voor- (de Witten) en tegenstanders (de Roden) van de afscheiding van Rusland. Met duizenden doden aan beide zijden.

De onafhankelijkheidsstrijd werd uiteindelijk met behulp van de Duitsers gewonnen. Duizenden ‘rode’ krijgsgevangenen werden verplaatst en vastgezet op – je raadt het al- Suomenlinna.

Enkele krijgsgevangenen werden er ter dood veroordeeld. Ruim 1.500 krijgsgevangen stierven in 1918 en 1919 op Suomenlinna door hongersnood, uitputting en ziektes. Lees verder na de foto’s

Cultureel erfgoed

Vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw tot begin jaren zeventig werd Suomenlinna vooral ingezet voor de (militaire) scheepsbouw en voor huisvesting van (neutraal) Fins marinepersoneel.

Vanaf de jaren tachtig werd Suomenlinna omgevormd tot een cultureel erfgoed met onder meer musea en een bezoekerscentrum. In 1991 volgde plaatsing op de UNESCO werelderfgoed.Lees verder na de foto.

Suomennlina is in Finland wettelijk beschermd en vertegenwoordigers van de 900 inwoners hebben een zetel in het bestuur van de eilandengroep dat is uitgegroeid tot een (gratis) – maar gelukkig niet al te drukke- trekpleister met onder meer een supermarkt, enkele restaurants, een brouwerij en wandelpaden.

Een prima en aan te raden bestemming tijdens een stedentrip naar Helsinki die je de geschiedenis van Finland nooit meer doet vergeten. En waar je verlangt naar een sprong terug in de tijd. Want de mistige omstandigheden waarin ik Suomenlinna in 2003 bezocht zal nooit optrekken. En dat is maar goed ook.