Standbeelden van lokale helden: eerder schreef ik onder meer over journalist Rikus Poes uit Harlingen, voetballer Aad Mansveld uit Den Haag en zanger Billy Fury uit Liverpool en vele, vele andere ‘local heroes’ . Vandaag voeg ik aan die lange rij Anton van Duinkerken toe. De afgelopen zomer stond ik na een lange wandeling voor zijn standbeeld in het centrum van ‘zijn’ Bergen op Zoom. De stad waar hij op de tweede dag van 1903 werd geboren. 

Anton van Duinkerken was van alle markten thuis. Hij was dichter, essayist, hoogleraar, spreker, literatuurhistoricus, schrijver en verzetsman. In 1960 ontving hij de Constantijn Huygens -prijs. Hij verkeert daarmee in goed gezelschap van beroemde schrijvers als Simon Carmiggelt, Hugo Claus, Jan Wolkers en Connie Palmen. En zes jaar later de PC Hooftprijs. Eveneens een prijs waar je mee thuis kan komen.

Duinkerken

De hoofdpersoon in dit verhaal publiceerde zijn eerste gedichten in 1923, amper twintig jaar oud. Stiekem – schrijven en dichten was voor aankomende priesters verboden- en daarom ook onder de pseudonaam, Anton van Duinkerken. Vernoemd naar de Franse stad Duinkerken. De jonge dichter verkeerde namelijk in de veronderstelling dat zijn familie afkomstig was uit Duinkerken.

Een foutieve aanname, aldus de biografie op de website van de Stichting Anton van Duinkerken. Je leest het goed. Naast de verering met een standbeeld, het toekennen van een nationale prestigieuze prijs is ook een stichting vernoemd naar Anton van Duinkerken.

Priester of schrijver

Op negenjarige leeftijd ging Van Duinkerken, toen nog als Willem Asselbergs, zijn echte naam, naar een kostschool in Sint-Michielsgestel als startpunt van een route naar uiteindelijk een priesterschap.

Maar er was ook interesse en liefde voor schrijven en literatuur. Volgens de katholieke kerk niet te combineren met de rol van priester. En dus moest Van Duinkerken kiezen. Of priester of schrijver. Hij koos voor het laatste. In 1926 verliet Van Duinkerken het seminarie en verkoos hij een studie Letterkunde in Tilburg.

Verdediging van Carnaval

In 1928 schreef Van Duinkerken het pamflet de ‘ Verdediging van Carnaval’ waarin hij een lans brak voor het ‘eeuwige’ volksfeest en de feestvierders in Bergen op Zoom en daarmee stelling nam tegen de strenge kerkelijke regels.

Het pamflet betekende een doorbraak in de schrijverscarrière van Van Duinkerken. In 1930 verhuisde Van Duinkerken – zoals vele schrijvers- naar Amsterdam. Met zijn vrouw Nini. Daar ging hij aan de slag bij Dagblad de Tijd.

Amsterdamse jaren

In de daaropvolgende Amsterdamse jaren schreef Van Duinkerken het ene na het andere (dicht)werk, had hij een vooraanstaande rol in de jongkatholieke beweging en groeide zijn huis uit tot cultuur ontmoetingscentrum. En verzette hij zich openlijk tegen de opkomst van het nationaal socialisme en de NSB.

Om een lang verhaal kort te maken (zijn biografie is overal op internet te vinden): in 1940 werd Van Duinkerken benoemd tot bijzonder hoogleraar in de Vondelstudies in Leiden. Niet veel later – in 1942- werd hij door de Duitse bezetters gevangen gezet in Sint-Michielsgestel.

Nijmegen en Maastricht

Na de Tweede Wereldoorlog werd Van Duinkerken lid van de Partij van de Arbeid, organiseerde hij bevrijdingsfeesten in Amsterdam, volgde een benoeming tot hoogleraar aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht en hoogleraar algemene en Nederlandse letterkunde aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Met bijpassende verhuizing naar de laatstgenoemde stad. We hebben het nu over begin jaren zestig.

In 1964 schreef Van Duinkerken een autobiografie onder de titel Brabantse herinneringen. Zijn geboorteplaats Bergen op Zoom had altijd een speciale plek in zijn hart. Hij nam daar jaarlijks deel aan de vastenavonden.

Een jaar na het overlijden van zijn zoon overleed Anton van Duinkerken op 27 juli 1968. Zijn standbeeld werd onthuld in 1977. Oorspronkelijk in zijn geboortestraat maar in 2003 verplaatst naar de Grote Markt. Naast hotel De Draak. Het oudste hotel van Nederland en ook zo’n markante plek in Bergen op Zoom.

Ik sliep er lang geleden – maar na 2003- een weekend maar het standbeeld van Anton van Duinkerken was mij toen niet opgevallen. Maar dat is nu anders: het standbeeld is voor mij een eeuwige en blijvende ‘Brabantse’ herinnering. NB: lees hier ander en eerdere verhalen over en achter de standbeelden.

.