Ik neem je mee naar de Gasthuisstraat nummer 12 in Zaltbommel, het woon- en geboortehuis van Philips oprichter Frederik Philips en logeer- en hersteladres van zijn neef Karl Marx. Daarmee is het wellicht een van de meest bijzondere adressen in Nederland en wellicht van de wereld.

In nauwelijks twintig minuten loop je in vrijwel één rechte weg van het station Zaltbommel naar de Waalkade, het startpunt van mijn eerste wandeling van deze maand. Een wandeling langs de Waal over de uiterwaarden tussen Zaltbommel en Hurwenen en terug. Alhoewel de uiterwaarden lonken, namen mijn wandelmaat  Ron en ik een omweggetje, door de Gashuisstraat. Want een van de meest bijzondere adressen van Nederland laat je niet links liggen. Lees verder na de foto.

Lion Philips

Karl Marx (1818-1883) wandelde regelmatig met zijn nichtje Nanette over de Waalkade en wellicht ook door de uiterwaarden. Dat zou zo maar kunnen. Want Marx logeerde met enige regelmaat bij zijn oom Lion Philips en zijn vrouw en kinderen en verbleef in de winter van 1863 zelfs enkele maanden op het adres aan de Gasthuisstraat 12.

Nijmegen

Dat Marx regelmatig in Zaltbommel opdook had een reden. Daarvoor verwijs ik je om te beginnen naar mijn eerdere blog uit 2012. Toen stond ik bij toeval in Nijmegen voor het voormalig woonhuis van Henriette Presburg, de moeder van Karl Marx. Haar zus Sophia (Feijtje) trouwde in 1820 met Lion Philips, een tabakshandelaar en succesvol belegger, woonachtig in de Gasthuisstraat in Zaltbommel. Je voelt het verband tussen Marx en Philips al aankomen!

Marx’ oom Lion en Feijtje Philips kregen tien kinderen waaronder Frederik (Frits), de latere oprichter van de gloeilampenfabriek Philips & Co!De rest is geschiedenis Lees verder na de foto.

Werkschuwe schrijver

De relatie tussen Karl Marx en zijn moeder was ronduit slecht. Zijn moeder vond Karl maar een werkschuwe, geld verspillende en schulden makende schrijven. Het erfdeel van haar overleden man Heinrich en haar toekomstige erfenis had ze dan ook uit voorzorg in beheer gegeven bij haar zwager en Karl’s oom Lion Philips. Met als gevolg dat telkens wanneer Marx blut was, hij naar zijn oom in Zaltbommel moest afreizen om een voorschot op te vragen. Na het overlijden van Marx’s moeder in 1863 ontving hij een erfenis van zevenduizend gulden waarmee hij een groot deel van zijn schulden kon afbetalen.

Alhoewel hij zijn bezoeken aan zijn oom in Zaltbommel omschreef als bedeltochten voelde Marx zich altijd gastvrij ontvangen door oom Lion Philips en diens zoons en dochters. Bovendien sprak Marx een beetje Nederlands en kon hij er “intellectuele discussies voeren’’ . Lees verder na de foto.

Opruiende revolutionair

Toch hoefde de altijd blutte Marx niet op extra zakgeld van zijn oom Lion te rekenen. Die vond Marx, sinds 1850 woonachtig in Londen en wegens opruiing verbannen uit België en Duitsland, maar een opruiende revolutionair en een gevaar voor zijn eigen ondernemingen. Lees verder na de foto.

Steenpuisten en Das Kapital

In de winter van 1863 verbleef Marx enkele maanden in het huis aan Gasthuisstraat. om te worden behandeld aan steenpuisten. Het huis inmiddels was aangekocht door zijn nicht Henriette Philips en haar echtgenoot, de arts  dr. Antonie Anrooij. Bij hen voelde hij zich thuis. Tijdens het lange verblijf schreef hij een deel van ‘Das Kapital’, het boek dat hem beroemd zou maken en waarin hij de basis legt voor het socialisme, het communisme, het Marxisme en latere revoluties in landen als Rusland en Cuba.

‘Ik wou soms dat ik weer in Bommel was’, schreef Marx in 1864 vanuit Londen aan zijn nichtje Nannette met wie hij regelmatig over de Waalkade wandelde.