Onlangs schuilde ik tijdens een regenbui onder een boom in een park in Voorburg. Op een bijzondere plek, zo bleek. Namelijk boven en op het voormalige Forum Hadriani. Tweeduizend jaar geleden, de tweede Romeinse stad van Nederland en bezocht door mogelijk twee Romeinse keizers. De plek is sinds 2021 zelfs werelderfgoed.

Volgens archeologen en deskundigen telde de nederzetting Forum Hadriana in de 2e eeuw na Christus zo’n duizend inwoners en was het de meest noordelijke Romeinse stad van het Europese vasteland. Van oorsprong een handelspost tussen forten aan de Rijn en de Maas.

Strijdmakkers uit Bonn

De ‘reizende’ keizer Hadrianus gaf de nederzetting in het jaar 121 zijn naam tijdens zijn reis langs de noordwest grens van zijn Romeinse rijk.

Na zijn bezoek liet hij Forum Hadriani – met hulp van met verhuispremies gelokte oude strijdmakkers uit Bonn – transformeren van nederzetting naar een stad in Romeinse bouwstijl. Met rechte straten, stadspoorten, tempels, een badhuis en een centrale marktplaats. Op de plek dus, die 2.000 jaar later mijn schuilplek zou zijn.

In het jaar 150 verkreeg Forum Hadriani stadsrechten. Toegekend door Keizer Pius, de opvolger en geadopteerde zoon van Hadriani.

Peutingerkaart

Onder het bewind van Pius groeide de stad uit tot een belangrijke en bloeiende handelsplaats en werd het in de eeuwen daarna zelfs vermeld op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana), zeg maar de Romeinse ANWB wegatlas.

Vanaf eind tweede eeuw was Forum Hadriani steeds meer doelwit van vijandelijke aanvallen en veranderde het na een bezoek en in opdracht van gouverneur en latere Keizer Julianus in een vestingstad met vestingmuren. In 211 zou ook Keizer Caracalla op doorreis Forum Hadriani hebben bezocht.

Landhuis Arentsburgh

Door epidemieen, overstromingen en veroveringen in de derde eeuw raakte de stad steeds meer in verval. En na de ondergang van het Romeinse rijk werden stenen van de stad gebruikt voor de bouw van steden elders.

Restanten van de stad werden 1.500 jaar later voor het eerst ontdekt en opgegraven tijdens de verbouw van het landhuis Arentsburgh in de 17e eeuw. In de eeuwen daarna volgden vele opgravingen. Bijvoorbeeld rond 1830 door de Leidse archeoloog Reuvens. De laatste succesvolle opgraving en ontdekking vond plaats in 2008.

Het in 1685 aangelegde Park Arentsburgh (mijn schuilplaats) ligt voor een groot deel op de restanten van Forum Hadriani. Sinds 2000 markeert een informatiezuil de plek van de stad.

UNESCO werelderfgoed

Op 27 juli 2021 werden de opgravingen van Forum Hadriana in het park officieel door de UNESCO benoemd tot werelderfgoed. Een bijzondere plek om te schuilen en je gedachten te laten afdwalen naar keizer Hadriani en keizer Caracalla. Lees hier en hier mijn eerdere berichten over Romeinen in Nederland.