In Friesland stond ik deze zomer oog in oog met ‘Mister Europe’ , ‘de Kleine Churchill’ en ‘Us Abe’ Bijnamen van helden die op een voetstuk staan in Heerenveen en Sneek. Twee zeiden ‘nee”, de ander zei ‘ja’. Maar hoe, waarom en wanneer?

We beginnen in Heerenveen. Daar stond ik eind juli voor het standbeeld van niemand minder dan Wim Duisenberg. Hij werd op 9 juli 1935 geboren in Heerenveen. Hij was onder meer oud-president van de Europese Centrale Bank (ECB), De Nederlandsche Bank en minister van Financiën in het legendarische kabinet-Den Uyl (1973-1977). Volgens Duisenberg een makkelijke baan. ‘Want je hoeft maar één ding goed te kunnen en dat is ‘nee’ zeggen” zo is te lezen op parlement.com.

Haagse jaren

Op een of andere manier is hij een van de eerste ministers die ik mij als jochie kan herinneren. Wellicht door zijn haardos of door zijn rustige en lage stemgeluid. En hij deed mij ook een beetje denken aan André van Duin.

Hoe dan ook en wellicht daarom weet ik nog precies waar ik was toen ik op 31 juli 2005 op de radio hoorde van zijn overlijden. En alsof het zo moet zijn duikt zijn naam uitgerekend deze dagen ook regelmatig op in het boek dat ik nu aan het lezen ben: ‘Haagse jaren’ over en van oud minister-president Ruud Lubbers. ‘Een collega met wie ik al snel een goede relatie heb’ aldus Lubbers over Duisenberg in zijn boek.

Mister Euro en Frans Ram

Duisenberg stond bekend als ‘mister euro’ omdat onder zijn presidentschap van de Europese Centrale Bank de Euro werd ingevoerd. Zijn standbeeld werd onthuld op 26 maart 2007 en gefinancierd door de plaatselijke Rabobank, de bank waar Duisenberg enkele jaren commissaris was.

Maker van het beeld is de kunstenaar Frans Ram. Een naam om te onthouden. Later begrijp je waarom. Ram is weliswaar geboren in Schiedam in 1948 maar wat mij betreft een Fries. Wie door Friesland reist komt vast en zeker wel een beeld van zijn hand tegen. Kan bijna niet missen. Want van Ballum tot Joure staan zijn standbeelden.

Zo maakte hij onder meer het beeld ontdekkingsreiziger Willem Barentsz op Terschelling en die van voetballer Abe Lenstra, op een kleine twintig minuten lopen van het beeld van Wim Duisenberg. Meteen een mooi bruggetje om verder te lezen na de foto.

Abe Lenstra

Het standbeeld van Abe Lenstra staat daar waar je het kan verwachten, namelijk bij het Abe Lenstra stadion, het stadion van voetbalclub SC Heerenveen. Wanneer je standbeeld staat naast een naar jouw vernoemde stadion, dan ben je iemand. En dat was en is Abe Lenstra. Vooral in Heerenveen. Het standbeeld van Abe Lenstra werd -zoals eerder vermeld- gemaakt door Frans Ram en onthuld in 1994.

Abe Lenstra werd geboren op 27 november 1920 in Heerenveen, net als Wim Duisenberg. Heerenveen is ook de stad waar Lenstra in 1985 op 64-jarige leeftijd ook overleed.

Nog altijd wordt Abe Lenstra als een van de beste Nederlandse voetballers aller tijden beschouwd, samen met Johan Cruijff. Ook hij heeft een standbeeld naast het naar hem vernoemde stadion. In Amsterdam. Lenstra maakt in zijn carrière bijna 700 doelpunten en speelde ruim 800 officiële wedstrijden. Abe Lenstra zei ‘nee’ tegen lucratieve aanbiedingen van Europese topclubs als Inter Milan en Fiorentina.

Sportman van het jaar

Op zijn vijftiende maakte Lenstra zijn debuut in het eerste elftal van SC Heerenveen en werd in 1951 de eerste winnaar van de ‘ Sportman van het Jaar’. verkiezing. Net als in 1952 overigens. Tussen 1940 en 1959 kwam Lenstra 47 keer uit voor het Nederlands Elftal, eentje minder dan Johan Cruijff, die net als Lenstra ook twee keer werd verkozen tot Sportman van het Jaar. En beiden scoorden 33 keer in het shirt van oranje.

Een vernoemd stadion, een standbeeld, het aantal sportman verkiezingen, het aantal doelpunten als international en beiden als zestiger overleden. Er zijn zoveel overeenkomsten. Johan Cruijff mocht in 1999 het Nederlands elftal van de eeuw samenstellen. Naast zichzelf stelde hij Abe Lenstra op in de voorhoede.  

Lenstra debuteerde als international op 31 maart 1940 in Rotterdam tegen Luxemburg, enkele weken voor de Duitse bezetting en het begin van de Tweede Wereldoorlog. Een mooi bruggetje naar de volgende Fries met een standbeeld. Daarvoor neem ik je mee naar Sneek, zo’n 35 kilometer verderop.

Pieter Gerbrandy

Want daar in Sneek, Snits in het Fries, stond ik enkele weken later op het Schaapmarktplein voor het standbeeld van Pieter Sjoerds Gerbrandy, tussen 1940 en 1945 minister-president van het Nederlandse oorlogskabinet in ballingschap in Londen tijdens de Duitse bezetting.

Gerbrandy werd op 13 april 1885 geboren in een boerderij vlakbij Sneek in Goëngamieden en ging in Sneek naar de lagere school. Lees verder na de foto.

Na zijn rechtenstudie in Leiden vestigde hij zich in 1914 als advocaat in Sneek waar hij ook toetrad tot de gemeenteraad. Namens de anti-revolutionaire partij ARP. Van 1920 tot 1930 was hij gedeputeerde in het college van de Provinciale Staten van Friesland. Hij werd beschouwd als een sociale ‘rode’ christen vanwege zijn linkse en sociale denkbeelden en rechtvaardigheidsgevoel.

Advocaat en kleine Churchill

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak en Nederland werd bezet door de Duitsers was Gerbrandy minister van Justitie. Vijf maanden nadat de regering was gevlucht naar Londen, vroeg Koningin Wilhelmina Gerbrandy minister-president te worden van het oorlogskabinet in ballingschap. Ondanks dat hij aanvankelijk andere kandidaten naar voren schoof, zei Gerbrandy uiteindelijk ‘ja’ tegen de Koningin. En zo werd Pieter Gerbrandy de eerste en enige minister-president ooit zonder parlement. Met zijn radiotoespraken sprak hij de Nederlandse burger moed in en kreeg hij de bijnaam ‘Kleine Churchill’

Direct na de oorlog was Gerbrandy minister van Justitie in het kabinet Schermerhorn en in 1948 werd hij gekozen tot lid van de van de Tweede Kamer die hij elf jaar later om gezondheidsredenen moest verlaten. Gerbrandy overleed op 7 september 1961 in Den Haag.

Zijn standbeeld werd gemaakt door Maria van Everdingen (1913- 1985), dochter van een voormalig directeur van het KNMI en werd onthuld 14 oktober 1976 door koningin Juliana. Het standbeeld is 10 centimeter langer dan Gerbrandy in werkelijkheid was.