Mijn oude paspoort en ik zagen het al tien jaar aankomen. Het moment dat onze wegen scheiden. Na tien jaar ‘trouwe’ dienst! Vorige maand was het zover. De overgang van oud naar nieuw paspoort bleek niet alleen een administratief proces maar zorgde ook voor grenzeloze melancholie. Met vragen zonder antwoorden. En rituelen en ceremonies. Hoe en waarom? Ik leg het je uit.

Na het maken van een afspraak, een maand vooraf, duurde de officiële afscheid- en overgangshandelingen, van oud naar nieuw paspoort, uiteindelijk niet meer dan een week. Op de (aanvraag) maandag naar het loket, vingerafdrukken laten maken, mijn lengte checken, nieuw pasfoto inleveren en € 83,00 afrekenen.

De maandag daarop het nieuwe paspoort ophalen. Het voelde als begin van een nieuw tijdperk. Maar vooral ook de afsluiting van het oude tijdperk. Met bijpassende gemengde emoties. Vooral bij de afsluiting van het tijdperk. Bij het ‘perforator’ moment.

Perforator moment

Het ‘perforator’ moment was het moment waarbij ter voorbereiding op het onvermijdelijke de vraag werd gesteld: ‘oude paspoort houden of achterlaten?’ en die – ongeacht het antwoord- op ceremoniële wijze werd opgevolgd met de komst van een perforator. En die deed vervolgens wat van hem werd verwacht: het doorboren van mijn oude paspoort met drie gaten! Au!!! Dat doet zeer! Maar een ‘perforator gotta to do what a perforator gotta do’

Een ogenschijnlijk routineuze handeling maar daarom niet minder pijnlijk. Van het ene op het andere moment was mijn paspoort onschadelijk en onbruikbaar en gedegradeerd tot ‘oude’ paspoort! Einde tien jaar trouwe en grenzeloze dienst!

Want waar ook ter wereld ik ook ging, van Essen in België tot en met Vladivostok in Rusland, Texas USA, Canada tot en met Sint-Barthélemy of Saba enzovoort en terug! Mijn paspoort 2014-2024 was er altijd en bij iedere vorm van grensoverschrijdend gedrag bij.

Wel of geen stempels. Oorlogen en grenzen

Dit was mijn zesde paspoortafscheid in veertig jaar maar het went eigenlijk nooit! Zeker niet na tien jaar! En telkens weer verwerk ik het afscheid met het doorbladeren van oude paspoorten, bestuderen van stempels en het vervolgens afstoffen en inkijken van fotoboeken. En telkens weer roepen de stempels, documenten en foto’s meer vragen dan antwoorden op!

Want waarom wel foto’s van bijvoorbeeld landen als Mongolië of Libanon maar geen stempel in paspoort? Of andersom, waar zijn de foto’s van de grensovergangen passend bij de stempels? En waarom zetten de Amerikanen hun stempel altijd op een ver en verlaten plek achter in een paspoort en waarom andere landen juist bovenop andere stempels.

Maar ook filosofische levensvragen. Zoals: ontstaan grenzen na oorlogen? Of andersom, ontstaan oorlogen na grenzen? En hadden we zonder oorlogen dan ook geen stempels gehad? Lees verder na de foto’s.

Stempelen in Hazeldonk

Daarnaast herontdekte ik in oude paspoorten stempels van Schiphol, Spanje en Griekenland. Anno 2024 niet voor te stellen. En Hongarije uit 1987, toen nog verstopt achter het IJzeren Gordijn. Wat dacht je daarvan? Daar moest je toen nog visum voor aanvragen.

Hoe dan ook, de stempels deden mij zowaar en heel even, ondergedompeld in grenzeloze melancholie, verlangen naar grensposten bij Hazeldonk en stempels van België in en uit! Als guilty pleasure, wel te verstaan! Want er zijn immers grenzen! Ook aan guilty pleasures. Een grens en paspoortcontrole tussen Nederland en België, ik moet er niet aan denken. Er zijn grenzen !!!

België, paspoorten en 1813

Nu we het toch over België hebben. In Nederland werd het paspoort in 1813 ingevoerd. Nederland was toen nog één met België! Vóór de invoering van de paspoortwet reisde men naar andere landen met aanbevelingsbrieven. Ondanks de invoering van het paspoort – in 1813 dus- hadden maar weinig mensen een paspoort.

Dat veranderde in de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) toen er langs de Belgisch-Nederlandse grens een schrikdraad werd gespannen en er een doorstroom van Belgische vluchtelingen via Nederland naar Engeland op gang kwam. Voor veel Nederlanders was het aanleiding om een paspoort aan te schaffen.

Wie drukt zijn of haar stempel in 2034?

Dat was honderd jaar geleden. Nu blader ik door mijn lege en gloednieuwe paspoort. Zonder stempels. En ook dat roept weer vragen op. Want hoeveel grenzen zijn er meer of minder in 2034, wanneer het hiervoor beschreven ritueel zich weer aandient? En wie drukt dan zijn stempel? In Nederland en daarbuiten?

Nb: klik hier voor mijn verhalen over de grens!